Tradycja · Technologia · Przyszłość
W dziale Od tradycji do przyszłości przyglądamy się drodze od regionalnego rzemiosła do współczesnej produkcji. Zaczynamy od haftu opolskiego — poznania jego motywów i sposobów wykorzystania.
Hafty zdobiły między innymi kobiece staniki zwane opleckami, bluzki — kabotki, czepce, fartuchy i chustki. Na kabotkach dekorowano okolice szyi, mankiety i przyramki. Na przodach oplecków pojawiały się symetrycznie rozmieszczone kompozycje, a na plecach między innymi motywy drzewka życia i kwiatu granatu.
Wyszywano także tekstylia użytkowe: serwety, obrusy czy makatki. Poznając regionalną tradycję, warto więc patrzeć na cały przedmiot — miejsce haftu jest częścią jego kompozycji.
Źródło: Elżbieta Oficjalska, „O haftach”.
W ornamentyce opolskiej dominują rośliny. Rozpoznawalnym motywem jest róża, której towarzyszą mniejsze kwiaty, pąki i liście. Wzór może przyjmować formę stylizowaną lub bardziej zbliżoną do wyglądu rośliny.
Muzeum Śląska Opolskiego opisuje duży kwiat róży jako częsty motyw główny, uzupełniany drobniejszymi kwiatami. Dlatego przy rozpoznawaniu haftu warto zwrócić uwagę na relację między większym ornamentem a jego otoczeniem.
Źródło: Muzeum Śląska Opolskiego, „Hafty i wyszycia na przykładzie zabytków ze zbiorów”.
Tradycja obejmuje zarówno wyszycia jednobarwne, w tym białe, jak i wielokolorowe. W opracowaniu Małgorzaty Goc szczególnie wyróżnia się róża o intensywnie fioletowych płatkach. Liście i gałązki występują w odcieniach zieleni, niezapominajki i dzwonki w błękitach, a konwalie i margerytki w bieli z żółtymi elementami.
Podstawą jest haft płaski. Kontury można prowadzić ściegami liniowymi, takimi jak sznureczek, łańcuszek czy stebnówka. Powierzchnie wypełnia się między innymi ściegiem atłaskowym. Na chustkach wzór umieszczano w widocznym po złożeniu narożniku; na fartuchach występowały układy pasowe, narożne i girlandowe.
Źródło: Małgorzata Goc, „Haft opolski — rys etnograficzny”, w raporcie z badania etnograficznego, s. 9–19 według numeracji publikacji.
Kwiatowe zdobienia spotykamy również na opolskiej porcelanie. Historia tego malowanego wzoru wiąże się jednak z przenoszeniem ornamentów z kroszonek — wielkanocnych jaj zdobionych techniką rytowniczą — na ceramikę w latach sześćdziesiątych XX wieku.
Podobna tematyka kwiatowa nie oznacza, że każdy wzór z porcelany jest kopią dawnego haftu. Przy opisywaniu konkretnego ornamentu warto wskazać jego źródło.
Źródło: Europejskie Dni Dziedzictwa, „Pokaz malowania wzoru opolskiego”.
Pomocą w poznawaniu ornamentów jest wzornik przygotowany przez Stowarzyszenie Kraina św. Anny na podstawie zbiorów Muzeum Śląska Opolskiego. Opracowano go z fotografii 24 zabytkowych fartuchów i chustek. Wybrane elementy uproszczono do reprodukcji i zastosowań cyfrowych, pokazując także sposoby ich łączenia i proponowane palety barw.
Źródło: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, „Wzornik haftu opolskiego jest już z nami!”.
W Fabryce Haftu Opole traktujemy tę wiedzę jako punkt wyjścia do świadomego projektowania. Przeniesienie inspiracji na haft komputerowy wymaga określenia rozmiaru, dobrania nici i przygotowania programu ściegowego. Współczesny projekt warto opisać jako inspirację regionalną, jeśli nie jest wiernym odtworzeniem konkretnego wzoru.
Poznanie tradycji pomaga dostrzec, co warto zachować, gdy zmieniają się narzędzia wykonania.
Wróć do działu „Od tradycji do przyszłości” · Zobacz nasze naszywki haftowane
